نارین قلعه نایین


نارین قلعه که آن را نارنج قلعه نیز می‌نامند، قلعه‌ای تاریخی در شهر کویری نایین در استان اصفهان است. این قلعه در مرکز بافت تاریخی نایین و میان محله‌های قدیمی این شهر به نام‌های باب المسجد، کلوان و نوآباد واقع شده است.

نارین قلعه از اصلی‌ترین و قدیمی‌ترین بناهای شهر نایین است که بر طبق گفته کارشناسان قدمت آن به دوران پارتیان یا دوران ساسانیان می‌رسد. این قلعه، کهن‌ترین بنای تاریخی نایین است و پس از مناره‌ مسجد جامع این شهر، با ۴۰ متر ارتفاع، بلندترین بنای قدیمی شهر به شمار می‌رود. در گذشته حتی از این قلعه به‌عنوان دژ کهن یا کهن دژ استفاده می‌شده است. 

در مورد کاربرد این قلعه چند نظریه وجود دارد و کاربرد دقیق آن کاملا مشخص نیست. برخی می‌گویند این قلعه پیش از اسلام به عنوان آتشگاه مورد استفاده قرار می‌گرفت و برای اثبات حرف خود به کتاب «اصطخری» استناد می‌کنند. وی در کتاب خود نوشته است که ۵ هزار قلعه در شهرها و کوه‌های پارس وجود دارد و به آتشکده‌ای در بالای نارین قلعه اشاره کرده است.

چون در اطراف قلعه خندقی حفر شده است. برخی با این استدلال ادعا می‌کنند که نارین قلعه یا یک دژ نظامی بوده یا مرکز اداری و نظامی شهر بوده است. برخی دیگر نیز می‌گویند این قلعه حاکم نشین بوده است. ولی آنچه که در مورد نارین قلعه‌ها در مناطق شهرهای کویری و مرکزی ایران وجود دارد، هسته‌ی اولیه‌ی شهرهای تاریخی هستند. معمولا در بخش مرکزی شهر بخش حاکم نشین و آتشکده در آن مکان قرار می‌گرفته است. این نمونه در نارین قلعه میبد و یا در ارگ بم و سایر قلعه‌های ایران به چشم می‌خورد.

علاوه بر اصطخری، حمدالله مستوفی نیز در سال ۷۴۰ هجری قمری در آثار خود از این قلعه نام برده و دور آن را ۴ هزار گام ذکر کرده است. آموزش اداره‌ی کل میراث فرهنگی استان اصفهان می‌گوید که «مقدسی» نیز در قرن سوم هجری قمری این بنا را یک اثر تاریخی به جای مانده از پیش از اسلام معرفی کرده است

همان‌طور که گفته شد، در گذشته دور تا دور این قلعه را خندقی حفر کرده بودند و ارتفاع قلعه با احتساب ارتفاع خندق به ۵۰ متر می‌رسید.

نارین قلعه یک بنای چند ضلعی است و چندین برج در گوشه‌ی اضلاع آن وجود دارد. این قلعه را کاملا از خشت خام ساخته‌اند و ابعاد خشت‌های آن از ۴۳×۴۳ تا ۲۲×۲۲ متغیر است که این امر نمایانگر آن است که قلعه در دوران مختلف ساخته و توسعه یافته است. طبق اسناد تاریخی نایین، طول خشت‌های قلعه نیم ذرع، عرض آن‌ها یک چهارم ذرع و وزن آن‌ها هفت الی هشت من است

این قلعه شاهد جنگ «امیر مبارزالدین محمد آل مظفر» و «ملک اشرف چوپانی» بوده است.

گفته می‌شود نارین قلعه در دوران قاجار نیز مورد استفاده قرار می‌گرفت

اگر به شهر کویری نایین سفر کردید حتما سری به قدیمی‌ترین بنای این شهر بزنید که امروزه فقط چند دیوار خشتی و بقایای یک قلعه‌ی عظیم از آن به جای مانده است.

این بنای تاریخی در چهارم آبان سال ۱۳۶۵ در فهرست آثار ملی ایران به‌ثبت رسیده است.

دیدگاه شما