شهر سوخته ؛ منطقه ای اسرار آمیز در سیستان و بلوچستان با بیش از ۵۰۰۰ هزار سال قدمت


باستان‌شناسان در نزدیکی جاده‌ی زابل- زاهدان شهری را پیدا کرده‌اند به نام شهر سوخته که معتقدند سال‌های بسیار دور، مردمانی در این منطقه زندگی می‌کرند که قدمت آن‌به بیش از ۵۰۰۰ سال می‌رسد.


شهرسوخته شهری سرشار از رازهای عجیب و شگفت انگیز که در روز ۲۸ اسفند ماه سال ۱۳۸۵ به ثبت ملی رسید.

 

طبق مدارک موجود، این شهر در دوران خود، جزو مناطق پیشرفته و معروف دنیا بوده و به دلیل پیشینه‌ی بالایی که دارد، هنوز هم از دیگر مناطق مشهور جهان به‌حساب می‌آید.


شهرسوخته در مسیر حدود ۵۶ کیلومتری جنوب‌غربی شهرستان زابل، در استان سیستان و بلوچستان و در ناحیه‌ی جنوب‌شرقی کشور ایران قرار دارد.


گفته می‌شود در زمان حکومت قاجاریان، فردی به نام «کلنل‌بیت» که از نظامیان کشور بریتانیا بوده و اولین نفری بوده که در آن زمان از شهر سوخته بازدید می‌کند، و هنگامی با چشم‌های خودش اثراتی از سوختگی را می‌بیند، نام شهرسوخته را روی این منطقه می‌گذارد. گویا در سال ۱۹۳۷ میلادی که مقارن است با سال ۱۳۱۷ هجری‌قمری، فردی به اسم طراورل اشتین از شهر سوخته دیدن کرده و از ارزش و اهمیت این مکان سخن گفته است. جمعی از کارشناسان و باستان‌شناسان به مدیریت مارتیسو توزی، در سال‌های ۱۳۴۶-۱۳۵۷ هجری قمری به ایران می‌آیند و شهر سوخته را از هرجهت موردبررسی و تحقیق قرار می‌دهند.

 


به نظر می‌رسد این شهر در آن زمان حدود ۲۸۰ هکتار مساحت داشته است که متشکل از مناطق مرکزی، ناحیه‌ی سکونت، قبرستان، ساختمان‌های تاریخی و بخش صنعتی بوده، لازم به ذکر است که بدانید بیشتر مساحت این شهر متعلق به منطقه‌ی مسکونی به وسعت ۸۰ هکتار است.


محققان بر این باورند که شهرسوخته در زمان‌های دور، پوشیده از درخت‌های زیبایی چون افرا، بید مجنون و سپید بوده که براثر آتش‌سوزی و گذر زمان، این طبیعت زیبا و جذاب از بین رفته است.


گفته می‌شود در حدود ۳۲۰۰ سال پیش از تولد حضرت مسیح، رودخانه‌ی هامون وسعت زیادی داشته و از آب فراوانی برخوردار بوده است. ولی به‌ مرور زمان کشور افغانستان از آب این رودخانه به مقدار زیاد و بدون حساب‌وکتاب برداشت می‌کند و درنتیجه باعث می‌شود که فضاهای سبز در نزدیکی شهر سوخته و رودخانه هامون خشک شوند. برخی گفته‌اند که در آن زمان نیزارهای وسیعی در این شهر وجود داشته ‌است و اهالی این منطقه با استفاده از حصیرهای آن، وسایلی را درست کرده‌اند. طبق مدارک موجود در آن زمان به‌وسیله‌ی آب این رودخانه، زمین‌های کشاورزی را آبیاری می‌کردند.

 


کارشناسان در قبرستان شهر سوخته حفاری‌هایی را در حدود سال‌های ۱۳۷۶- ۱۳۸۳  هجری قمری انجام دادند که نهایت منجر به پیدا شدن ۳۱۰ قبر شد.


محققان پس از کشف این گور‌ها دریافتند که اجساد را به ۳ حالت مختلف در داخل قبر دفن می‌کردند. حالت اول؛ قسمت انتهای قبر، فرش پهن کرده و جسد را داخل آن قرار داده‌اند، حالت دوم؛ به دور مرده کفن پیچیده و در قبر می‌گذاشتند. و حالت سوم به‌گونه‌ای بوده که قبل از قرار دادن جسد به داخل گور، پارچه‌ای را در کف قبر تعبیه کرده و مرده را روی آن قرار داده و در آخر پارچه‌ی دیگری را روی جسد گذاشته‌اند. همچنین در داخل قبرها وسایل ساخته‌شده از سفال، چوب، پارچه و سنگ را پیداکرده‌اند.


استان سیستان و بلوچستان آثار تاریخی بسیاری دارد که یکی از این آثار، ظرفی از جنس سفال است که بر روی آن انیمیشنی را حکاکی کرده‌اند؛ گفته می‌شود اولین انیمیشن دنیا است و جالب است که بدانید این اثر قدیمی، متعلق به شهر سوخته است و باستان‌شناسان عمر آن را نزدیک به ۳۰۰۰ سال قبل از به دنیا آمدن حضرت عیسی (ع)  تخمین زده‌اند و اکنون این ظرف در موزه‌ی ایران باستان در استان تهران قرار دارد.


کارشناسان بعد از بررسی و تحقیق‌های زیاد در مورد شهر سوخته، متوجه شدند که یکی از دلایلی که باعث شهرت شهر سوخته شده این است که اکثر مردم آن، در شغل‌های معرق‌کاری، حصیربافی، نساجی، سفالگری و زرگری، مهارت بالایی داشته‌اند. طبق اظهارات باستان شناسان، مردم این شهر برای تأمین گرمای خانه‌ها و پختن غذا، از چوب درخت‌ها استفاده می‌کردند و همچنین در این ناحیه، تعدادی قلاب ماهیگیری و ۱۲ عدد پارچه در رنگ‌ها و جنس‌های مختلف کشف کرده‌اند.

 


دانشمندان به یک‌ چشم مصنوعی روی جمجمه‌ی جسدی در شهر سوخته برخورد می‌کنند و قدمت آن را بالغ‌بر ۴۸۰۰ سال تخمین می‌زنند و معتقدند برای زنی که حدود ۲۵ تا ۳۰ سال داشته، ساخته‌شده است. سال‌های زیادی از عمر این چشم می‌گذرد اما هم‌اکنون سالم است و گویا تا امروز کسی نتوانسته است که  ماد‌ه‌ی تشکیل‌دهنده‌ی آن را کشف کند ولی برخی معتقدند که از چربی حیوانات و قیر درست‌شده است.

 

مویرگ‌هایی که در داخل  این چشم وجود دارند با سیم‌هایی از جنس طلا ساخته‌شده‌اند که قطرشان نزدیک به نیم میلی‌متر است و مردمک هم در مرکز چشم قرار دارد.


جراحی مغز در این منطقه از دیگر جذابیت‌های شهر سوخته است که توجه بسیاری از دانشمندان را به خود جلب کرده است. آنها در این شهر  با جمجمه‌ای برخورد می‌کنند و طی تحقیقاتی که روی آن انجام می‌دهند متوجه می‌شوند که متعلق به دختری بوده و حدود ۱۳ سال سن داشته و به مریضی به نام «هیدروسفالی» مبتلا بوده است و دکتر‌های آن زمان قسمتی از جمجمه‌ی این دختر را جدا کرده و او را عمل می‌کنند.


همچنین باستان‌شناسان در شهر سوخته خط‌کشی را پیداکرده‌اند که به نظر می‌رسد از چوب درختی به اسم آبنوس درست‌شده است، و نیز تخته‌نردی که تمام مهره‌های آن در داخل یک ظرف و در نزدیک آن وجود داشته است را دریکی از قبرهای شهر سوخته کشف کردند. جنس این تخته‌نرد از چوب درخت آبنوس بوده و مهره‌های آن را با سنگ‌های قیمتی مانند فیروزه، عقیق و لاجورد ساخته‌اند.

 


ظرفی در شهر سوخته توسط کارشناسان  کشف شد که  روی آن  تصویری از یک بز و درخت حکاکی شده بود. طبق اظهارنظر کارشناسان، تصاویری که روی این جام جود دارد در اصل یک انیمیشن (حرکت سریع و متناوب تصاویری در دو بعد، یا موقعیت‌های مدل‌های واقعی، برای ایجاد توهم حرکت است) بوده و نشان‌دهنده‌ی آن است که بز به سمت درخت‌ها می‌دود و برگ‌های آنها را می‌خورد.


آثار تاریخی بسیار دیدنی و شگفت‌انگیزی ازجمله دانه‌ی خربزه، تبر، ماهی خشک کرده، ساختمان‌های مسکونی، سوزن، کفش زیره، گل مو، حبوبات ، کمربند، برنج، کوره‌های سفالگری، کوره‌هایی که برای آب‌کردن فلزها درست‌شده بودند، قلاب ماهیگیری، دکمه، بند کفش، شانه‌سر، طناب، سبد، قاب‌های چوبی و چکش در شهر سوخته یافت شده است.

دیدگاه شما